Ik kom terug - Adriaan van Dis
‘Straks zal mijn lichaam geen schaduw meer hebben, maar ben ik toch aanwezig, ruim de flat niet op, verschuif niets, want ik kom terug, laat alles zoals het is, minstens een week, anders verdwaal ik.’
Adriaan van Dis (Bergen, 1946) groeide op met zijn Nederlandse moeder, Indische vader en drie halfzusjes. Hij voelde zich als blank Hollands kind buitengesloten, omdat hij geen deel had uitgemaakt van het Indische verleden en het oorlogsverleden van zijn omgeving. In de roman Ik kom terug tekent Van Dis in de maanden voor zijn moeders overlijden verhalen op over haar ervaringen in twee wereldoorlogen, haar familie en haar echtgenoten. Herinneringen die zij na jarenlang zwijgen aan haar zoon vertelt onder de voorwaarde dat hij haar een zachte dood bezorgt: ‘Jij een verhaal, ik een pil.’
In de eerste scène van het boek rukken zowel de moeder als de zoon aan de hengsels van een kist: de naar Nederland verscheepte kist met spullen uit Palembang die de zoon wil openen als zijn moeder in bad zit. Hij wordt betrapt en ze krijst: ‘Het is mijn kist’. Het door de kist gesymboliseerde Indische verleden blijft voor een groot deel ontoegankelijk. Van het verleden in Nederland komen alleen de gedeeltes naar voren die de bijna honderdjarige moeder zelf kwijt wil. De band tussen moeder en zoon is nooit innig geweest en de toenadering die de moeder nu tot haar zoon zoekt, lijkt meer het resultaat van de afspraak om haar een zachte dood te bezorgen in ruil voor de verhalen. De zeldzame momenten van echt contact eindigen vaak in woordenwisselingen en de confrontatie van Adriaan van Dis met zijn moeder lijkt soms ook een confrontatie met zichzelf te zijn.
Er is een voelbare spanning tussen de rol van schrijver en de gevoelens van een zoon ten opzichte van zijn moeder. Met het prachtig geschreven Ik kom terug heeft Adriaan van Dis haar een leven erbij gegeven in een ultieme poging om zijn moeder te leren begrijpen met alle tekortkomingen die hij aan haar toeschrijft.
Het laatste contact met zijn moeder is het afscheid voordat hij naar een literair festival in Parijs vertrekt:
‘Ze stak haar hand uit en bedankte me plechtig: Je was een goede zoon.’
‘Ja, ja, pas maar op. Ik liet haar mijn verraderlijke aantekeningen zien. Drie boekjes alleen al over haar stervensweken, van haar lippen gepikte regels, opgetekend door een schrijvende gier.’
‘Ik lees over je schouders mee.’
Ik kom terug telt 284 pagina’s en is uitgegeven door Atlas Contact.
Waardering:
Boekbespreking door Margriet Kleijn
email mijGepubliceerd: 30-01-2014